ММСУХ-ны тэргүүн, Манлай уяач М.Энхболд: Морь уяж уралдуулах гэдэг их ухааны ажил

-Наадмын сонин жилээ даадаг гэдэг. АХ-ын 93 жилийн ойд хязаалан түрүүлгэсэнд баяр хүргэе.
-Баярлалаа. Улс хувьсгалын 93 жилийн ой үндэсний их баяр наадам өргөн дэлгэр сайхан боллоо. Миний хүүгийн үрээ улс хувьсгалынхаа наадамд алтан жолоо өргөж түрүүллээ. Улсын наадамд түрүүлж, алтан медаль авахаас сайхан зүйл гэж уяач хүнд юу байхав. Би олон жил энэ Хүйн долоон худаг болон Төв цэнгэлдэх хүрээлэнд түрүүлж, айрагдсан морьдын шагналыг гардуулж байсан. Харин өнөөдөр өөрөө шагнал авлаа. Хүмүүст баяр баясгалан бэлэглэж байсан хүнд ийм сайхан хувь тавилан тохиодог юм байна хэмээн дотроо бодож бэлгэшээж байна даа.
-Түрүү хязаалан өнгөрсөн жил мөн түрүүлээд хасагдаж байсан санагдана?
-Тиймээ. Манай унаган адуу. Ноднин шүдлэн насандаа төрийн наадамд түрүүлсэн ч хасагдсан. Би арваад жил улсын наадмын комиссын дарга хийсэн. Миний дараа тэр ажлыг эрхэлж байгаа улстай зарга хийх нь ёс зүйн хувьд зохимжгүй гэж үзээд дуугараагүй. Тэгээд яахав, аргагүй хурдан юм гэдэг хурдан л байдаг юм байна. Энэ жил ахиад түрүүллээ. Наадмын комиссынхон шагналаа өгч байна.
-Морин жилийн босгон дээр Монгол Улсын Манлай уяач цол хүртсэн?
-Энэ төрийн их хайр хишиг, ивээл юм. Төрийн их хайр хишиг, ивээлийн дотор ард түмний хүндэтгэл хамт явдаг. Улс, бүсийн наадмаас 17 айраг хүртсэн амжилтаараа Манлай уяач цол авсан. Би таван жилийн өмнө Манлай уяач цолны болзлыг хангачихсан байсан юм. Тэгээд яахав дээ, нэг талаасаа төрийн сайд хүн, нөгөө талаасаа уяачдын холбооны тэргүүн хүн юу юугүй цол хэргэмд шунах нь зохимжгүй юм даа гээд хүлээзнэж байсан юм. Тэр хооронд олон хүн төр түмнийхээ хайр хишгийг хүртэх ёстой, цолоо авсан нь дээр хэмээн зөвлөж байсан болохоор морин жилийн босгон дээр Манлай уяач цолоо гардан авсан. Үнэхээр ч цол дагаж бяр гэж морьд сайхан хурдалж, өнгөтэй байна. Хаврын бүсийн “Дүнжингаравын хурд” уралдааны эрлийз дээд насны ангилалд өсгий цагаан хүрэн азарга маань дөрвөөр давхиж, сая хязаалан түрүүллээ.
-Шинэхэн Манлай төрийнхөө наадамд хэдэн насны морь мордуулав?
-Зургаан насны морь мордуулсан. Халзан морь маань 20 гаргаж давхилаа. Өмнө нь улсын наадам, "Дүнжингаравын хурд" уралдаанд айрагдаж байсан хүрэн  халзанг маань морь сонирхогчид андахгүй байх. Хязаалан үрээ сайхан давхиж 10 хэдээр орлоо. Ер нь монгол хүн хүүхэд, морь мэнд сайхан наадахыг л чухалчилж, хамгийн сайханд тооцдог шүү дээ. Би ч гэсэн тийнхүү бэлгэшээж байна. Морь уяж уралдуулах гэдэг их ухааны ажил. Би сүүлийн 6-7 жил Монголын уяачдын эв нэгдэл болсон ММСУХ-ны тэргүүнээр ажиллаж байгаа. Уяачид маань бүтэн жилийн туршид өөрийнхөө хурдан хүлгийг уяж, наадмын гурван өдөр л түүнийхээ ид шидийг үздэг. Тиймдээ ч бүтэн жилийн хүлээлттэй улсын наадамд морь түрүүлгэж, айрагдуулна гэдэг уяачийн чин хүсэл байдаг. Түмэн олон уяачдадаа хар буруу саналгүй, хүссэн санасан болгоныг нь ажил хэрэг болгож энэ холбоог удирдаж яваагийн хувьд надад буян заяа нь ирдэг л гэж боддог. Манайх удам угсаагаараа морь уяж байсан. Манай аавын ах дүү нар бүгдээрээ сум, аймагтаа хурдан морь уралдуулж байсан. Миний унаач хүүхэд Орхон-Уул аймгийн Зургаадай гэж хүү бий. Олон жил энэ хүүтэйгээ хамт сайхан баярлаж, сайхан наадаж байна. -ММСУХ-ны тэргүүний албыг улиран хашиж байгаа?
-Тиймээ. ММСУХ-ны VI их хурлаар миний бие тэргүүнээр дахин сонгогдсон.V их хурлаас хойш өнгөрсөн таван жилийн дотор өөрийнхөө өмнөө тавьсан зорилтоо амжилттай биелүүлсэн гэж боддог. Тиймдээ ч VI их хурлаас шинэ залуу удирдлага гараасай гэж бодож хүсч байсан ч уяачид маань дахин дөрвөн жил ажиллах “даалгавар” өгсөн учраас тэргүүний албаа үргэлжлүүлэн хашиж байна. Манай холбоо Азийн болон олон улсын морин холбооны гишүүн болсон. Морьтон монголчууд мориороо танигдах учиртай. Үүний төлөө ММСУХ ажиллаж байгаа. Хүйн мандлын долоон худаг гэдэг энэ газар 1778-1922 он хүртэл наадмаа хийж үе, үеийн Богд гэгээнтнүүд морилж наадмаа үздэг байсан сайхан түүх бий. Тэрхүү түүхт хөндийд XXI зууны Гиннесийн хоёр ч дээд амжилтыг бид тогтоож, дэлхий даяар эх орныхоо нэрийг цуурайтууллаа. 11125 морьтны жагсаал, 4249 морины  уралдаан түүхэн үйл явдал болж мөнхөрсөн. Энэ бол морио дээдэлж явдаг Монголын эр хүн болгоны чин хүсэл байсан. Холбооны тэргүүнээр ажиллаж байхдаа ийнхүү монгол морио дэлхийд данслуулсандаа баяртай байгаа. Цаашдаа ч гэсэн Монголын морин спортыг хөгжүүлэх чадах бүхнээ хийх болно.
-Ярилцсанд баярлалаа. Амжилт хүсье.
У.Энхмаа