Аймгийн заан Ц.Амгаланбаатар: Таван цагаан азарга маань Даншиг алагтай эцэг нэгтэй

Сүхбаатар аймгийн Эрдэнэцагаан сумын түүхт 90 жилийн ойн баяр наадамд Босоо хүрэн хязаалангаа түрүүлгэсэн Цэндийн Амгаланбаатартай ярилцсанаа хүргэж байна.
-Сумынхаа 90 жилийн ойн баяр наадамд хязаалан түрүүлгэсэн танд баяр хүргэе. Баярынхаа сэтгэгдлээс хуваалцахгүй юу?
-Баярлалаа. Эрдэнэцагаан сумын маань 90 жилийн ойн баяр наадам өргөн дэлгэр сайхан боллоо. Хурдны өлгий Сүхбаатар аймгийн зүүн өмнөд талын ихэнх сумдын хурдан хүлгүүд манай нутагт ирж шандас шалган уралдсан. Ер нь хурдан морины уралдаан нэлээд чанар чансаатай болсон шүү.Хязаалан насанд гэхэд 240 үрээ мордож, Босоо хүрэн маань хол тасархай түрүүлсэнд маш их баяртай байгаа. Хүрэн үрээ маань дааган цагаасаа эхлэн хурдалж байгаа буян.
-Амжилтаас нь дуулгаач?
-Даагандаа Сүхбаатар аймгийн аварга хүлэг шалгаруулах “Жавхлант шаргын хурд” уралдаанд наймаар давхиад сумынхаа баярт гурвалсан. Дараа жил нь шүдлэндээ сумынхаа баярт мөн гурваар давхиад, давхар уяагаар аймгийн наадамд 200 гаруй үрээнд 11-ээр ирсэн. Өнөө жил сумынхаа 90 жилийн ойд хол тасархай түрүүлчихээд Халхгол сумын 90 жилийн ойд очиж уралдан 80 гаруй хязаалангаас аман хүзүүнд давхисан. Тэндээсээ буцаж ирээд сумандаа болсон бэсрэг уралдаанд 86 үрээ мордоход холт тасархай түрүүллээ. Үүгээр Босоо хүрэний энэ жилийн уралдаан отголж байгаа юм.
-Өнөө жилийн хувьд уралдсан болгондоо түрүүлж айрагджээ дээ?
-Тиймээ. 2014 онд гурав уралдаж, хоёр түрүүлж,нэг аман хүзүүдсэн.
-Адуунд угшил, хүнд удам гэдэг. Хаанахын адуу вэ?
-Эцэг тал нь Хурц сайдын шарга азарганы угшилтай. Харин эх тал нь манай Эрдэнэцагаан сумын харьяат хурдан хүрэн азаргатай Осормаам гэж хүний адууны угшилтай. Тэрхүү хүрэн азарганы дээд угшил нь Халзан сумын гаралтай юм билээ.
-Сайн морь эзнээ хайж явдаг гэдэг. Босоо хүрэн таных болсон түүхээс хуучлаач?
-Манай сумын долдугаар багийн харьяат Пүрэвдоржийн Амарзаяа гэж дүүгээсээ унаганд нь худалдаж авсан юм. Харин нэрийн тухайд шүдлэнд нь өгсөн. Тэр жил их өнгөтэй, наадмын өмнөх хоёр ч сунгаанд түрүүлчихээд байсан болохоор нь нэр өгмөөр санагдаж. “Босоо хүрэн” гэдэг нэрийг дотроо бодож бэлтгэчихээд байсан юм. Тэгтэл сумын наадамд айрагдчихсан. Уралдаад ирснийх нь дараа галын зөвлөх аймгийн Алдарт уяач Арсланбаатар ахтайгаа зөвлөж байгаад ийнхүү нэрийдсэн юм. Арсланбаатар ах маань миний санал болгосон нэрийг сонсоод л дэмжсэн. 
-Амгаланбаатар уяачийн нэрийг гаргасан өөр ямар хурдан хүлгүүд байдаг бол?
-Миний хувьд харьцангуй шинэ уяач. Морь уяад гурван жил л болж байна. Босоо хүрэнээс маань гадна намайг баярлуулдаг хүлэг бол Таван цагаан азарга маань байна.Өнгөрсөн жил соёолондоо сум болон аймгийн наадамд таваар давхисан. Манай галын зөвлөх уяач Арсланбаатар ахын маань унаган адуу байгаа юм. Та бүхэн мэдэх байх. Эцэг саарал азарга нь Алтан Алтан-Овооны их тахилга наадамд соёолондоо гурваар  давхиж байсан шүү дээ. Төл алаг азарга нь сүүлийн үед ул, бүсийн наадамд их сайн давхиж байгаа.
-Хэний нэр дээр уралддаг вэ?
-Дорноговь аймгийн Хатанбулаг  сумын уугуул Монхдойн Жаргалсайханы  Даншиг алаг гэхээр морь сонирхогчид андахгүй байх.
-Морь уяад удаагүй ч чамлахааргүй амжил үзүүлсэн бололтой?
-Өнгөрсөн  гурван жилийн хугацаанд аймаг сумын баяр наадмаас зургаа долоон айраг түрүү авсан. Жижиг наадмуудаас  гэвэл нэлээд хэд бий. Миний хувьд гаргасан амжилтандаа сэтгэл хангалуун байдаг. Энэ бүхэн манай галын гишүүдийн, нэн ялангуяа Арсланбаатар ахын маань дэмжлэгтэй салшгүй холбоотой. Манай “Унаган хүлэг” галд аймгийн Алдарт уяач Дорлигжавын Арсланбаатар сумын Алдарт уяач Тувааны Энхтөр, Алтын Буяндэлгэр, яруу найрагч Намсрайн Лутбаяр, залуу уяач Алтангэрэлийн Баяраа нарын гар сэтгэл нийлсэн уяачид морьдоо уядаг.
-Хэдэн онд аймгийн Заан цолоо хүртсэн бэ?
-1998 он  буюу АХ-ын 77 жилийн ойгоор Сүхбаатар аймгийн баяр наадамд үзүүрлэж аймгийн Заан цолыг хүртэж байлаа. Мөн 2001, 2002  оны үед Эрдэнэцагаан сумын “Хутагтын хүчтэн” үндэсний бөхийн холбоог үүсгэн байгуулж, түүнээс хойш тэргүүнээр нь ажиллаж байна. Өнгөрсөн арав гаруй жилийн хугацаанд сум орноосоо аймаг, сумын цолтой арваад бөх төрүүллээ.
-Үндэсний өв соёлоо дээдлэн эрхэмлэж явдаг таны ажил үйлсэд амжилт хүсье. Хурдан тууртын босоо цагаан хийморь өнө мөнх ивээх болтугай.
Б.Долзодмаа