О.Батбилэг: Сэрвээнийхээ өндрийг бариад ялгалгүй уралдуулдаг болчихвол тохиромжтой санагддаг

-Аав хүү гурав улсын наадмаас гэхэд л хүний өөрийн нийлсэн найман айраг авчихлаа. Ер нь зургаан насанд хичнээн адуу уясан юм бэ?
-30-40-өөд л адуу уясан байх. Урьд жилүүдийнхээ бодвол харьцангуй цөөхөн л дөө.
-Нэг үе ч олон адуу уядаг байсан байх шүү?
-Тиймээ. Хүний морийг гэсээр өөрсдийнхөө хэдийг орхигдуулчихдаг байсан. Сүүлийн 2-3 жилээс өөрийнхөө унаган бага адуунуудыг сургаж, уяж байна. Ер нь даагандаа уягдаагүй адуу уягдсан адуунаасаа ямагт дутуу байдаг. Түрүүлж айрагдаад сүйд болохгүй ч гэсэн тодорхой хэмжээгээр жаахан ч оролдож байх хэрэгтэй юм билээ.
-Тод манлайн унаган бага адуунууд хаа ч очсон “дүүрэн” айрагтай уралддаг болсон юм билээ?
-Аавын минь 20-30 жилийн хөдөлмөрийн үр шим одоо гарч байна даа. Энэ жил улс, бүсийн наадмаас манайхан хоёр түрүү 16 айраг авсан байна лээ. Улсын наадмаас найм, Дорнодоос хоёр түрүү, таван айраг, Хөвсгөлөөс гурван айраг авсан шүү дээ. Үүний цаана олон хүний хөлс хөдөлмөр шингэсэн байгаа. Морь уяна гэдэг хамтын хөдөлмөр. Туслах уяач, унаач, морь тавиач гээд 20-иод хүний  хөдөлмөрийн үр шим шүү дээ.
-Хул азаргыг айрагдчих болов уу хэмээн таамаглаж байлаа. Сүүлийн жилүүдэд тогтмол амжилттай наадаж байгаа шүү дээ?
-Энэ жил уг нь хурдан байсан. Хүү маань гараа алдаж гараад шахаа муутай цээжний адуунаас хол уралдсаар байгаад зургаалуулчихсан. Түүнээс биш Даваахүү гуайн хонгор азарганы ар дээр л ирэхээр байсан. Улсын наадмын дараа Дорнодын зүүн бүсийн наадамд очиж түрүүлсэн шүү дээ.
-Хишгээ Манлайн шарга үрээ ямархуу байсан бэ?
-Энэ жил би уяагүй ээ.
-Улсын баяр наадамд уралдаж байгаа бага насны морьдыг харахад ангилалд эрлийз адуу давамгайлах хандлагатай байна. Цаашид ялгах хэрэг байна уу гэж ярих уяачтай цөөн бус таарлаа. Харин та ямар бодолтой байна?
-Сэрвээнийхээ өндрийг бариад эрлийз, монгол гэж ялгалгүй уралдуулдаг болчихвол хамгийн тохиромжтой юм шиг санагддаг. Ер нь хүн болгон шахуу адуугаа чанаржуулж, эрлийз үрээнүүдтэй болчихсон байгаа шүү дээ. Улсын наадамд мордож байгаа даагануудыг харахад цөөн хэдхэн монгол үрээ, бусад нь дан эрлийз байх жишээтэй. Тиймээс цаашдаа сэрвээний өндрөө гол үзүүлэлт болгоод уралдуулж байсан нь зөв байх. Нэг тэгж тогтсон шийдвэр гаргахгүй бол өөрсдийн үзэмжээр монгол үрээг эрлийз гээд хасаад хаячих жишээтэй. Ялангуяа орон нутагт жалга довны үзэл их. Өөрийнх нь нутгийнх биш бол эрлийз гээд л хасчих жишээтэй.
-Зарим нэг уралдаан дээр тийм тал ажиглагддаг шүү.
-ММСУХ-ныхоо гаргасан тогтоол шийдвэрийг  аймаг, сумдын уяачдын холбоо нь баримталж, уяачдын эрх ашгийг эрхэмлэдэг байх хэрэгтэй.
-Уяачдыг өөрийнхөө хүүхдээр морь унуулсангүй хэмээн шүүмжлэх нь элбэг. Таны хувьд тэрхүү зэмлэлээс хол байдаг байх?
-Хүү маань сүүлийн гурван жил улсын наадамд морь унаж байна. Энэ жил нэг түрүү, таван айраг авсан байх. Манай уяаны унаач Чогдонгийн Бямбажав энэ жил улс, бүсийн наадмаас нэг түрүү, долоон айраг авсан. Манайхны хүүхдүүд ер нь чадвартай шүү. Бага хүү маань энэ жил таван настай. Унаа морь унаж сурч байна. Яваандаа уралдааны морь унах байх. Би хүний хүүхдээр морь унууллаа гээд шүүмжлээд байгааг ойлгодоггүй юм. Ямар ч хүн хүүхдээ ойчно гэж бодож морь унуулахгүй шүү дээ. Уяачид ер хүүхдээ хүний өөрийн гэж ялгаад байдаг ч үгүй байх. Тэгээд ч морь унасан хүүхэд ерөнхийдөө хэрсүү, амьдрах чадвар сайтай болдог байж магадгүй юм. Одоо сайн уж байгаа залуучууд чинь багадаа бүгд л морь унаж байсан хүмүүс. Өнөөдөр бүгд л унах унаатай, орон байртай хүнээс дутахгүй амьдарч байна.
-Өөрийн чинь хувьд хэдтэйгээсээ морь унасан гэдэг билээ?
-Унаа морь унаж сурахдаа гурван настай байсан гэдэг юм.Тэр үеэ  мэддэггүй. Харин хурдан морийг зургаан настайгаас эхлээд 14 хүртлээ унасан. Өөрөөрөө үлгэрлээд бодоход морь уналаа гээд муудсан юм алга.
-Морин жилийн босгон дээр Манлай уяачид тодорхойлогдлоо хэмээн дуулдаж байсан. Өөо хүний дээр цоллогдсон гэдгээрээ хасагдаад байна уу?
-Нийт амжилтаараа Тод манлай уяачийн болзлыг ч давуулан биелүүлсэн байх. Түүнээс яг өөрийн нэртэй гэхээр дээд насны амжилт нь дутаад байх шиг байгаа юм.
-Аавынхаа цолонд хүрч адуугаа дээдэлдэг түмэн олноо цэнгүүлээрэй.
-Баярлалаа.
"Тод магнай" сэтгүүл №56