Аймгийн Алдарт уяач Н.Төмөрчулуун: Дал гарсан хэр нь даагаа өөрөө сургачихаад л байдаг юм

Дорноговь аймгийн Даланжаргалан сумын уугуул, аймгийн Алдарт уяач Н.Төмөрчулууны ярилцлагыг хүргэж байна.

-Олонх нь уяачийн гараагаа унаачаар эхэлсэн байдаг. Мэдээж хурдан морь унаж байсан байлгүй?
-За наад тал дээр чинь жаахан учир дутагдалтай л байсан хүн дээ. /инээв/
-Морь унадаггүй байсан хэрэг үү?
-Унахын хувьд ч унадаг л байсан л даа. Дургүйд хүчгүй гэгч л болдог байсан байх. Намайг өргөж авсан өвгөн морь уядаг байсан юм. Би морь унах их дургүй. Өвгөн болохоор унуулах гэнэ. Томчуудын үгнээс зөрөх эрх байх биш. Тэгээд л унасан болно. Одоогийн хүүхдүүд шиг морь унаж тойруулахгүй шүү дээ. Говийн халуун наранд өдөржин морь хөтлөөд явна. Ядарна, ам цангана.
-Энэхүү хүнд албыг хэдэн жил хашив?
-Найман настайгаасаа эхлээд 14-15 хүртлээ унасан.
-Энэ хугацаанд ямархан амжилт үзүүлж байв?
-Ер нь бараг айрагдуулаагүй дээ, дунд нь л ирнэ. Ёстой л нөгөө дургүйд хүчгүй нь болж байсан байх. Цэргээс ирсэн хойноо морь уямаар санагдаад, тэгээд л уяж эхэлсэн дээ.
-Унаачийн асуудлаа хэрхэн шийдэж байв?
-Эхэндээ ч бас яггүй л байсан. Сүүлдээ өөрөө хүүхэдтэй болоод тэднээрээ унуулсан. Тэр цагаас  хойш 30 гаруй жил болж дээ.
-Хаана, хаана наадан, хүлэг эзэн хоёрын хийморийг шалгаж байсан бэ?
-Монголын нууц товчооны 750 жилийн ой гэж том наадам болсон шүү дээ. Тэнд очиж үрээгээ 18-аар давхиулсан нь миний хамгийн том амжилт даа. Иххэт сумын наадамд айрагдсан хонгор морь маань 500 гаруй адуунаас 96-д хурдалсан. Түүнээс бусад нь сум, сумын хэмжээний уралдаан даа. Би ер нь аймгийн наадамд очиж байгаагүй хүн. Сум орон нутагтаа голдуу наадсан. Медальгүй байх үед илүү амжилт үзүүлж, медальтай болсноос хойш  10 хэдийг авсан юм. Тэр амжилтаараа 2008 онд аймгийн Алдарт уяач цол хүртсэн.
-Ардын хувьсгалын ой буюу та бүхний хэлж заншсанаар асартай наадмаас хичнээн айраг, түрүү хүртсэн бэ?
-Зургаан түрүү, 7-8 айраг авсан байна лээ.
-Таны нэрийг дуурсган хурдалж байсан хурдан буянгуудаасаа танилцуулаач?
-Бор морь, зээрд морь маань намайг олон баярлуулсан. Тэр хоёр маань медальгүй, медальтай үед олон айрагдсан адуунууд. Зээрдийг нь нэг нутгийн Доржнямаас хязааланд нь авч байлаа. Тэр маань 12-13 хүртлээ уралдаж, дөрөв түрүүлж, 7-8 айрагдсан байх. Асартай наадамд шүү. Дээр нь ах нь нэгдлийн адуу хариулж байсан болохоор даага их уяна. Уясан даага болгон айраг, түрүү алдахгүй. Эргээд бодоход их морь, даага хоёр аятайхан давхидаг байсан юм уу даа. Бас Иххэт гаралтай нэг саарал азарга байсан. Хязаалан үрээ авч анх  аман хүзүүдүүлж байлаа. Түүний дараа соёолондоо Дархан суманд айрагдаад, Шивээ говийн ойгоор очиж 200-гаад азарганаас түрүүлсэн. Бас Бор-Өндөрт айрагдсан. Энэ жил 16 хүрч байгаа.
-Таны энгэр дээр VIII таван жилийн гавшгайч гэсэн тэмдэг байна. Энэ талаараа дэлгэрүүлээч?
-Энэ ч яах вэ, сүүлийн үед хонь хариулаад л авсан юм. Ах нь сумын гурван удаагийн аварга малчин болж байсан хүн. Адуу хариулж л байлаа. Аймаг, сумын хэмжээнд ажил үйлсээрээ тэргүүлж баярын бичгээр бишгүй шагнуулсан даа.
-Алтны дэргэдэх гууль шарлана гэдэг. Хүүхдүүд бас хөдөлмөрч биз. Морь уях уу?
-Уяхын хувьд ч уяна аа. Гэхдээ одоогийн залуус их залхуу болж. Намайг ингээд үглэхээр манай хөгшин “Чи ч гэсэн залуудаа моринд дургүй л байсан гээ биз дээ. Одоо юу болоод энэ хэдийгээ зэмлээд байгаа юм” гэдэг. Ирэх жил манай сумын 90 жилийн ой болох юм. Түүнд даага, соёолон хоёр уяна гэж санаад байгаа. Одоо ч олон юм уядаг цаг өнгөрчээ. Ах нь өдгөө 71-тэй. Гэсэн хэдий ч уяж байгаа мориныхоо ажлыг өөрөө л хийнэ. Өөрөө хөлсөлнө. Онгирсон болно байх. Гэхдээ ах нь одоо хэр нь даагаа өөрөө сургачихаад л байдаг юм. Залуучууд “Чулуун гуай хэмхэрч үхэх гэж байгаа юм” гэдэг л юм. Би хувьдаа ганц хоёр булгихад гайгүй байх л гэж санаж байгаа шүү.
-Таны насан дээр эмнэг сургана гэдэг ховор байх шүү?
-Ховор байхаа. Ах нь архи тамхи хэрэглэдэггүй хүн. Үүнтэй холбоотой ч байж мэднэ, ийм хөнгөн шингэн байгаа маань. Залуудаа тамхи татах гэж үзсэн, архи ч ууж үзсэн. Зохихгүй юм билээ. Тэгээд больсон. Одоо залуучуудыг архи тамхи битгий хэрэглэ гээд л сургадаг юм.
-Үнэтэй зөвлөгөө өгч, үлгэрлэдэг танд баярлалаа. Эрүүл энхийг хүсье.

"Тод магнай" сэтгүүл 2014 он