МУ-ын Манлай уяач Д.Жаргал: Аливаа зүйлд тууштай байна гэдэг амжилтын хамгийн том үндэс

Завхан аймгаас төрсөн улсын цолтнуудын нэг МУ-ын Манлай уяач Д.Жаргалын ярилцлагыг хүргэж байна. Нэгэн гэрээс ах дүү хоёр Манлай уяач төрснийг эрхэм морь сонирхогчид мэдэх биз ээ.

-Ах дүү хоёр хоёулаа төр түмэндээ үнэлэгдэнэ гэдэг сайхан. Яриагаа Манлайн хүүхэд насны дурсамжаас эхэлье гэж бодож байна?
-Миний аав уяач хүн л дээ. Уяач аавын хүүхдүүд морь малнаас хол хөндий өснө гэж байхгүй шүү дээ. Тэр жишгээр дүү бид хоёр багаасаа адуу малтай ойр өссөн улс. Бидний үеийнхэн долоо найм хүрээд морь унадаг байсан. Би тэр жишгээр долоо билүү наймтайдаа анх хурдан морь унаж, хоёр гурван жил унаад хасагдсан. Тэгээд л аавдаа туслах үүргийг хүлээж, одоогийнхоор бол туслах уяач болж байлаа даа. Багаасаа аавыгаа дагасан учраас миний уяаны арга барил гээд бүгд л ааваас маань өвлөгдсөн. Тэгээд хамгийн анх 13 настайдаа морь уяж байлаа шүү дээ. Үеийнхэн тоглож наадаж явахад би ааваасаа асууж зөвлөж байгаад морь уячихаж байгаа юм. Тиймэрхүү байдалтай хэсэг уяж байгаад 1978 онд цэрэгт явж ирээд хэдэн жил морь уяагүй.
-Яагаад?
-Сургууль соёл гээд мориноос хэсэг холдсон юм. Гэхдээ дуртайд хүчтэй юм болохоор буцаад л морь уясан. Дүү маань ч хурдан моринд шимтэж, Манлай уяач боллоо.
-Тэгсэн дүү нь түрүүлж цолонд хүрсэн?
-Адуунд дуртай аавын маань буян заяа биднийг түшиж, сайхан хурдан хүлгүүд таарлаа даа.
-Үеийнхнээ тоглож байх зуур уясан морь тань яаж давхисныг асуухаа мартсан байна?
-Шүдлэн үрээ нь гурваар, соёолон нь аман хүзүүнд давхисан. Өөрөө уяад дүүгээрээ унуулчихаж байгаа юм шүү дээ. /инээв/
-Арай Чулуунбат Манлай биш биз дээ?
-Мөн мөн. Би чинь дөрвөн охин, дөрвөн эрэгтэй дүүтэй. Хамгийн бага дүүгээрээ морио унуулдаг байлаа. Бас цэргээс халагдаж ирсний дараа 1982, 1983 онуудад хүний хавчиг адуу түрүүлгэж байлаа.
-Манлайн нэрийг дуурсгасан удамт хурдан хүлгүүдийнхээ талаар хуучлаач?
-Буган хүрэн азаргыг Монголын ард түмэн андахгүй дээ. Хүрэн азарганы маань төлүүд нь бас сайхан давхиж байна.Нэг цавьдар азарга гэхэд 16 медаль авч, 14 удаа түрүүлсэн. Сүүлийн үед манай Эрдэнэтийнхэн шинэ цагийн адуугаар түлхүү нааддаг болсон. Адууныхаа чанарыг сайжруулахаар Араб, Англи азарга, гүү цөөнгүй авчирч байна.
-Зүүн зүгээс ч цөөнгүй авчирсан байх?
-Би 90-ээд онд Дорнодоос адуу авчирч байлаа.Тухайн үед адуу тэгтлээ үнэд ороогүй. Нэг мотоциклийн үнэ буюу долоон зуун мянган төгрөгөөр л авсан нь үнэтэйд тооцогдож байлаа шүү дээ. Тэгэхэд авсан хавчиг хул морь анхны “Их хурд”-д долоогоор давхиж байсан. Дүү хул морь нь бас их хурдан адуу. Ер нь би өөрийнхөө адууг гайгүй чанаржуу гэж боддог шүү.
-Жаргал Манлай соёолон адууг илүүтэй хурдлуулдаг гэх юм билээ. Тэгж бодогдож байв уу?
-Орхон аймгийнхаа баяр наадамд соёолон олон түрүүлгэсэн болохоор тэгж ярьдаг байх л даа. Ер нь миний гаргасан амжилтын дунд азарга, соёолонгийн айраг, түрүү нэлээд бий шүү. Аавынхаа заасан сургаалийг дагаж, адуу гэдэг амьтантай ойрхон явсны буянаар олон сайхан дурсамжит наадам үзлээ. Нэг жил хотод болсон өвлийн бооцоот уралдааны гурван насны гурван түрүүг хүртэж ч байлаа. Ер нь тэр өвөл миний морьд уралдсан болгондоо түрүүлж байсан шүү. Уяачдад нэг тийм үе байдаг даа.
-Таны адил амжилтанд хүрч, алдар цолоо дуудуулахаар тэмүүлж буй залуу уяачдад ямар зөвлөгөө өгөх вэ?
-Уяа  гэдэг нийтлэг ойлголт шүү дээ. Хөлс авна, үсэргэнэ, сунгана гээд л. Гэхдээ гол зүйл бол адууг хэр тамиртай уралдуулах вэ гэдэгт л байгаа юм. Намайг залуу байхад одоогийнх шиг тарган цатгалан уралдуулдаггүй байлаа. Ёстой нөгөө жинхэнэ ясыг нь гартал уяж хурдлуулдаг байлаа. Тэр үеийн уяа одоо тэс өөр болсон. Одоо тэжээхгүйгээр морь уяна, тэр тусмаа амжилт гаргана гэж байхгүй. Тэгээд ч адуу болгоны уяа сойлго өөр өөр. Адуу тус бүртээ тохирсон ажил хийж амжилт гаргана. Тиймээс залуустаа зорьсон зорилгодоо тууштай, хичээл зүтгэлтэй байхыг л захья даа. Аливаа зүйлд тууштай байна гэдэг амжилтын хамгийн том үндэс.
-Ярилцсанд баярлалаа. Уясан хүлгэд тань хурдан байх болтугай.

"Тод магнай" сэтгүүл №54