Ж.Пүрэвсүрэн: Манай сумын уяачид нэг жилийн аймгийн баяр наадмын 18 айраг түрүүг дангаараа хүртэж байсан

Баянхонгор аймгийн Баян-Овоо сумын “Шууман саарал” МСУХ нь 1999 оны 12 дугаар сард 40 гишүүнтэйгээр үүсгэн байгуулагдсан бөгөөд анхны тэргүүнээр нь О.Бямбажав, нарийн бичгийн даргаар Д.Мижид, тэргүүлэгч гишүүдээр Г.Пэлжээ аймгийн Алдарт уяач, Г.Халтар аймгийн Алдарт уяач, С.Арвин сумын Алдарт уяач, Д.Чулуундорж сумын Алдарт уяач, Г.Сономбал аймгийн Алдарт уяач, Д.Батбаатар сумын Алдарт уяач, Б.Болдсайхан /Багийн Засаг дарга/, Ж.Ёндонпил сумын Алдарт уяач, Т.Хүрэлсүх сумын Алдарт уяач нар сонгогдон ажиллаж байжээ. Тус холбоо 2011 онд удирдлага зохион байгуулалтын шинэчлэл хийж Ж.Пүрэвсүрэн тэргүүнээр нь сонгогдон албан ёсны гэрчилгээ, тамга тэмдэгтэй болсон байна. Баянхонгор аймгийн Баян-Овоо сумын Засаг дарга, “Шууман саарал”МСУХ-ны тэргүүн Ж.Пүрэвсүрэнтэй уулзаж, сумынх нь уяачдын холбооны талаар тодруулсан юм.
-Хэзээнээс сумынхаа МСУХ-ны тэргүүнээр ажиллаж байгаа вэ?.Нэрийн тухайд нэлээд  өвөрмөц юм?
-Баянхонгор аймгийн анхны баяр наадамд түрүүлж байсан  манай сумын “Шууман” хэмээх Гомбосүрэнгийн саарал морийг бэлгэдэн ийнхүү нэрийдсэн юм. Холбооны тэргүүний тухайд 2011 оны 10 сарын1-нээс эхлэн ажиллаж байгаа. Тухайн үед би сумынхаа ИТХ-ын даргаар ажиллаж байсан юм.Багаасаа хурдан морь сонирхдог байсан болохоор уяачдын хуралд ороод сууж байтал удирдлага зохион байгуулалтын шинэчлэл хийнэ гээд миний нэрийг дэвшүүлж олонхийн саналаар сонгогдсон.
-Тэргүүний албыг авснаас ямар ямар ажил хийж хэрэгжүүлсэн бэ?
-Нэг сум нэг баг болж оролцсон “Хонгорын шигшмэл хурд-1” уралдаанд  манай сумын уяачид хамгийн өндөр амжилт үзүүлж, аймгийн шилдэг холбоогоор шалгаран мөнгөн цом, Англи цусны азаргаар шагнуулж байсан.Мөн аймгийнхаа МСУХ-ноос үлгэр сумынхаа уяачдын дунд шинэ жилийн цэнгүүнийг зохион байгуулж, тухайн жилийнхээ ажлыг дүгнэдэг болсон.Сумын Алдарт уяачдаа энгэрийн тэмдэг, гэрчилгээ үнэмлэхтэй болголоо. 2012 оны аймгийн хаврын бүсийн уралдааныг сумандаа “Шууман саарлын хурд” нэртэйгээр зохион байгуулсан.Энэхүү уралдаанд Бууцагаан, Бөмбөгөр, Баацагаан, Баян-Овоо, Эрдэнэцогт, Өлзийт  зэрэг аймгийн төв тойрсон зургаан сумын уяачид ирж оролцсон. Ер нь манай аймагт Баацагаан, Бөмбөгөр, Баян-Овоо сумдууд арай илүү хурдтай хэмээн үнэлэгддэг.Тэр утгаараа  “Шууман саарал” МСУХ, Баян-Овоо сумын ЗДТГ хамтран зохион байгуулсан дээрх хаврын уралдаан нэлээд чансаа өндөртэй болсон шүү.
-Баян-Овоо сумын хэмжээнд хурдан хүлгийн уяа тааруулдаг хичнээн эрчүүд байдаг вэ. Тэднээс хэд нь улс, аймаг, сумын цолтой вэ?
-Баян-Овоо сум эрт дээр үеэсээ хурдтай, уяачид нь эрдэм чадалтай гэгдэж ирсэн. Нэг жилийн аймгийн баяр наадмын 30 айраг түрүүний 18-ыг нь манай сумын уяачид дангаараа авч байсан сайхан түүх ч бий.Сумын хэмжээнд 100 орчим уяач байдгийн тавин хувь нь ямар нэг байдлаар цол зэрэгтэй. Манай сумаас МУ-ын Алдарт уяач цол цолтон нэг төрсөн байдаг бөгөөд Пэлжээ агсан маань юм.Орон нутгийн гэвэл аймгийн Алдарт уяач цолтой 25,26, сумын Алдарт уяач цолтой 30 орчим уяач бий. Мөн говийн бүсийн уралдаанд үзүүлсэн амжилт нь ороод аймгийн Алдарт уяач Бундын Бүрэнтөр ах маань улсын цолны болзлоо биелүүлчихэж байгаа.Хонь жилийн босгон дээр хонгор нутгийн улсын цолтны тоо нэгээр нэмэгдэх байх.
-Жилдээ хэд уралдаж байна? Тогтмол уралдаанууд олон уу?
-Жил бүр овоо тахилгын наадмыг тогтмол зохион байгуулдаг.Түүнээс гадна 2011 оноос эхлээд Магнай овооны нэрэмжит буюу нээлт, хаалтын уралдааныг уламжлал болгон зохион байгуулж байгаа.
-Магнай овоо...?
-Манай сумандаа Гучингийн голынхон хурдаараа илүүрхдэг.Тэр голын наана Шар бүрдний хөндий гээд сайхан газар бий.Шар бүрдний сунгаанд түрүүлсэн морь аймгийн наадамд дээгүүр давхидаг уламжлалтай юм.Тэр утгаар нь шар цоохор морины эзэн Дүгэрсүрэн ах маань бэлгэшээгээд овоо босгож, түүнийгээ Магнай овоо хэмээн нэрийдэх болсон юм. Тэгээд жил бүрийн хавар Магнай овооны нээлтийн уралдааныг, намар нь хаалтын уралдааныг зохион байгуулдаг болсон.Эхэн үедээ энэ уралдаанд гурван насны морь уралддаг байсан бол яваандаа зургаан насны морь уралддаг болж, сүүлийн үед Баацагаан, Бөмбөгөр, Галуут сумын уяачид ирж оролцдог болоод байгаа юм. Ер нь ажиглаад байхад уралдаан олширч тогтмолжихын хэрээр уяачдын ур чадвар нэмэгдэж, морьдын чансаа ч ахидаг юм байна.
-“Шууман саарал” МСУХ-ны цаашдын зорилго, зорилтоос танилцуулаач?
-Аймгийн маань МСУХ-ны үйл ажиллагаа сайжраад ирэхээр салбар холбоодынх нь ч гэсэн үйл ажиллагаа тогтмолжиж байна.Манай сумын МСУХ-ны үйл ажиллагаа ерөнхийдөө идэвхжсэн.Гэхдээ цаашдаа зөвхөн тэргүүн бүх ачааллыг үүрэх бус гишүүд, тэргүүлэгчид, уяачид маань дор бүрнээ идэвх санаачлагтай оролцох хэрэгтэй болж байгаа юм. Үүний эхлэл болгож, эхний ээлжинд гишүүдээ татвартай болгосон.
-Хэдэн төгрөгний татвар төлөх ёстой вэ?
-Гишүүд улирлын 10.000 буюу жилийн 40.000 төгрөгний татвар төлөх ёстой.Харин тэргүүлэгчид жилд нэг удаа 100 мянган төгрөгийн татвар төлнө. Татвартай болсноор нэгдүгээрт санхүүгийн хувьд бие даасан болохын зэрэгцээ татвараа өгсөн уяачид маань илүү идэвх санаачлагатай  болох давуу талтай.
-Уралдаанч хүүхдийн асуудал хэр анхаарч байна?
-Уралдаанч хүүхдийн амь нас, аюулгүй байдлыг хамгаалахтай холбоотой бүхий л дүрэм журмыг мөрдөж ажилладаг. Уралдаанд оролох уяачдадаа хүүхдээ даатгалд хамруулж, хамгаалалтын хувцас хэрэгслээр хангасан байх үүргийг өгч, түүндээ хяналт тавьж ажилладаг.
-Албаны тухайд ийм байдаг байж. Амины ганц асуулт байна.
-За.
-Морь мал сонирхдог тухайгаа дээр хэлсэн. Уяачийнхаа хувьд ямар амжилт үзүүлээд байгаа вэ?
-Би 1993-1999 он хүртэл зургаан жил хурдан морь унасан.Хамгийн анх Доржсүрэнгийн шар хээр гэж аймагтаа их алдартай хурдан хүлгийг унаж байлаа. Намайг унаханд жаахан харьчихсан байсан л даа. Гэхдээ л аймгийнхаа баяр наадамд 10 дотор хэд хэдэн удаа давхисан. Монголын морины их олимп гэж нэрлэгддэг “Их хурд-1” уралдаанд мөн оролцож байлаа. Морьдоо хөтөлж очоод Жанчивын хээр гэж аймгийнхаа наадамд урд жил нь аман хүзүүдсэн хурдан морийг унаж байлаа.
-Хэдээр давхисан бэ?
-30 гаргаж давхисан санагдаж байна.
-Хэдийнээс морь уях болсон юм бэ?
-Хөдөөний хүүхэд учраас  багаасаа  морь малтай ноцолдож өссөн.Анх оюутан болчихоод адуундаа байсан эр болгоныг уяж үздэг байлаа.Би нэг жил дөрвөн хонгор даага уяад, нэгийг нь сайн давхиулсан. Аймгийнхаа нэгдүгээр арван жилийн дунд сургуулийн 80 жилийн ойгоор миний нэг хонгор даага өнгөлж яваад зургаагаар давхисан. Түүнээс хойш аймгийнхаа наадмаас бүсийн уралдаанаас нэг түрүү, нэг айраг аваад байгаа.Аймгийн Алдарт уяач Бүрэнтөр ахын маань бэлэглэсэн Баттулга сайдын  хондон азарганы анхны төл хүрэн азарга маань тийнхүү аймгийн чанартай наадмын айраг түрүү авчирсан. Мөн Сүхбаатарын Эрдэнэцагаан сумаас ганц нэг адуу авчирсан.Тэднийгээ нутгийн адуутай сүлээд өөрийн гэсэн унаган хурд гаргана  гэж бодож байгаа.
-Хүслээр болог. Ярилцсанд баярлалаа.

Б.Долзодмаа