Сумын Алдарт уяач Ж.Батсүх: Чойрын нэг жилийн ойгоор хар даагаа аман хүзүүдүүлж, анхны айргаа авч байлаа

Увс аймгийн Давст сумын уугуул, Говьсүмбэр аймгийн Шивээговь сумын харьяат, сумын Алдарт уяач Жамсрангийн Батсүхийн яриаг уншигч танаа хүргэж байна.
-Хэдий үеэс морь уяж байгаа билээ?
-Нутагт авга ах Нордог морь уядаг байсан юм. Харин аав айхтар уяж байгаагүй ээ. Би чинь Сүмбэр суманд сангийн аж ахуй гэж байхад ирж байлаа. Тэгэхэд зургаа, долоотой л байсан болов уу. Тэндээсээ Шивээг анх байгуулагдахад л шилжиж ирсэн. Анх 18-тай морь уяж эхэлж байлаа. Улмаар 1992 онд Чойр хот байгуулагдсаны нэг жилийн ойгоор хар даагаа аман хүзүүдүүлсэн нь анхны айраг байгаа юм.
-Хаанахын угшил гарвал даага уу?
-Сайн мэдэхгүй. Зүүнтээгээс Далангийн Ухнасүрэн гэж өвгөнийхөөс нэг шарга гүү ирсэн. Тэрний хойхно Дорлиг гуайн адуунд байсан энэ шарга гүүнээс хээр алаг гүү төрсөн. Энэ хээр алаг гүүнээс хар морь төрсөн юм. Энэ үед адуужиж эхэлж байлаа.
-Дааганаасаа хойш яаж давхисан бэ?
-Тэр үед наадам ч цөөхөн байлаа. Урд овооны наадамд хоёр түрүүлчихээд, Чойрын ойгоор аман хүзүүдсэн. Дараа жил нь шүдлэндээ аймагт очиж зургаад давхисан. Тэрнээс хойш хязааландаа сумын наадамд нэг түрүүлж, аймагт болсон нэг наадамд аман хүзүүдсэн. Харин соёолондоо суманд нэг айрагдсан. Мөн эх нэгтэй дүү нь болох зээрд алаг үрээ байсан. Аймагт хар шүдлэн зургаалж байхад дүү нь айргийн гурваар давхиж байлаа.
-Хэдэн онд сумын Алдарт уяач болсон юм бэ?
-Долоо, найман айраг, түрүүний амжилтаараа ноднин сумын Алдарт уяач болсон. Үүнээс аймагт дөрөв оруулсан. Аймагт 1992 онд хар даагаа аман хүзүүдүүлж, 1993 онд шүдлэн зургаалж, хязаалан түрүүлгэж, сумандаа соёолон дөрөвлүүлсэн. Мөн аймагт шүдлэн  түрүүлгэсэн. Өөр нэг хээр морь 2004 онд шүдлэндээ Баянталд түрүүлсэн. Хээр морийг дааганд нь сумынхаа Шоовон гэж хүнээс авч байсан юм. Түүнээс хойш хувийн шалтгаанаар морь уялгүй хэсэг завсарласан. Одоо ч  хүүхдүүд томроод, морь унахгүй байгаа болохоор уях гэж айхтар хүчлэхгүй л байна.
-Уяач хүн наадмаас наадмын хооронд суралцдаг гэдэг. Танд сургамж үлдээсэн ямар наадам байна вэ?
-Анх удаа аймагт очиж наадах сургамжтай бөгөөд сайхан байсан. Түүнээс хойш долоон жил тасралтгүй уясан. Сүүлдээ ч ган гачигаас болоод наашаа цаашаа отроор явж, энд тэнд очиж уралдаж л байсан. Гэхдээ айхтар амжилт гаргасангүй. Орчин солигдоод тэгсэн болов уу. Би чинь урагшаа Дорноговь руу ч явсан. Бас зүүн хойгуур ч явлаа.
-Сүүлийн үеийн уяаны арга барилаас хэр суралцаж байна вэ?
-Манай сумынхан сүүлийн тав зургаан жил эрс сайжирч байна. Моринд орж байгаа залуус ч их болж байна. Адуугаа ч сайн сайжруулж байна. Адъяасүрэн гуайн адуунаас авч адуундаа цус сэлбэж байгаа уяачид олон байна. Түүнчлэн зүүн талаас Сүхбаатараас адуу авчирч байна. Өвөлдөө хэдэн адуугаа тэжээж байна. Энэ мэтээр дор бүрнээ л чадахаараа хичээн ажиллаж байна. Өнөөдөр манай сумын залууст нөмөр нөөлөг болсон уяач гэвэл Адъяасүрэн гуай л байна даа. Манай сум чинь гаднаас цугласан улс болохоор ахмад уяач бараг байхгүй. Ихэнх нь Дундговиос ирсэн улс байдаг юм.
-Бидний урилгыг хүлээн авч ярилцсанд баярлалаа.
"Тод магнай" сэтгүүл Говьсүмбэр аймгийн тусгай дугаар