“ИХ БОГДЫН ХУРД” МСУХ-НЫ НАРИЙН БИЧГИЙН ДАРГА С.МӨХБОЛД: АДУУГАА САЙЖРУУЛАХ ГЭЭД ӨӨРИЙН ХЭРЭЭР “ТИЙЧЛЭЭД” Л БАЙГАА ХҮН ДЭЭ, БИ

Баянхонгор аймгийн Богд сумын уугуул, "Их Богдын хурд"МСУХ-ны нарийн бичгийн дарга С.Мөнхболдтой ярилцсанаа хүргэж байна.

-Хэзээнээс “Их богдын хурд” МСУХ-ны нарийн бичгийн даргаар ажиллах болсон бэ?
-2015 онд холбоо бүтэц зохион байгуулалтын өөрчлөлт хийж, тэргүүнээр нь Ганзориг ажиллах болсон юм. Миний хувьд холбоо үүсгэн байгуулагдсанаас хойш тэргүүлэгч гишүүн байгаад, өнгөрсөн жилээс нарийн бичгийн даргаар ажиллаж байна. 
-Холбооны үйл ажиллагаанд ойр байж ирсэн нь таны эзэмшсэн мэргэжилтэй холбоотой байх тиймээ?
-Тэгэлгүй яахав. Би 194 онд ХААИС-ийг улаан дипломтой төгсөж байлаа. Малын эмч мэргэжилтэй. Өнгөрсөн хугацаанд сумын Тамгын Газрын дарга, хурлын дарга хийж явсан. Харин 1999 оноос хойш мал эмнэлэгтээ зүтгэж явна. Ажлынхаа хажуугаар морь уях сонирхолтой. Би  ээжтэйгээ л өссөн хүн. Тийм болохоор удам дамжиж ирсэн адуу энэ тэр байхгүй ээ. Анх хувьцааны адуунаас уяж давхиулж байлаа. 
-Таны  өмчинд ямар зүстэй адуу ирж байсан юм бэ?
-Даваадорж гэж Өлзийт сумын уугуул, Богд сумын аймгийн Алдарт уяачийн адуунаас ирсэн. Тухайн үедээ адуу нь 1000 хүрч байсан хүн дээ. Бид ах дүүс улс. Тэгэхэд чинь Мөнхбаяр, Нармандах нарын Алдарт уяачид бид хэд нийлээд нэгдэл тарж байхад хувьцааны адуунаас авч адуужсан юм. Надад хангал дөрвөн үрээ, найман гүү ирсэнээс дөрвөн үрээгээ уясан. Ингээд Богд суманд баян ходоодонд давхиулж байсан гашуун түүх бий. 
-Анхны айраг, түрүүгээ хэдэн оны ямар наадмаас авч байв?
-Тэр жил морь уяж, баян ходоодонд давхиулчихаад сэтгэл жаахан гонсгор байсан юм. Тэгсэн хувьцааны хээр гүүнээс маань шаазгай эр унага төрлөө. Манайх чинь ердөө чөдрийн хоёрхон морьтой айл. Хойтон жил нь даагаа уяна даа л гэж бодсон.  Өнөө ганц дээлт барилдаанч, ганц морьт уралдаанч гэдэг шиг л. Гэхдээ яг цагаа тулсан уралдуулаагүй л дээ. Дараа нь өнөөхөөрөө азарга тавьж, олон ч шаазгай адуутай болсон. Төлүүдээс нь суманд хязаалан үрээ нэг, хоёроор оруулж, шарга халзан даага Баян-Өндөрт давхиулсан.  Би тэр адууг л сайжруулсан хүн.
-Хаана хаанаас адуу авч сайжруулав?
-Хэнтийн Доржийн Батсуурь гэж хүнээс шүдлэн үрээ авсан нь хурд тарьсан хөөрхий. Муу ээж маань үхэр сайтай, бог сайтай байсан юм. Тэр үед би ээжийнхээ тугалтай үнээнээс нэгийг нь туугаад, бэлэн мөнгө өвөртлөөд Хэнтий гарсан нь тэр. Би ч дандаа азарга үрээ авсан л даа. Миний  адуу сайжраад сумын хүн бүр л надаас адуу худалдаж авахыг боддог болсон үе байлаа. Тэгэхээр нь би шаазгай даагануудаа зарж эхэлсэн. Тэр үедээ  зүүн талын адуу илүү хурдтайг мэдэрсэн л дээ. Ингээд Хэнтийн Цэнхэрмандалын Нэргүйн Нямдаваа гэж ахаас сайхан адуунууд авсаан. Би чинь хоёр банхарын гөлөг, баахан хужир ачиж очоод наймаа хийж байлаа. Төдөлгүй сум орондоо одтой наадаж, 19 айраг, гурван түрүүгээр сумын цолтнуудын нэг болсон.
Жинстийн Шаарий эд нартай нийлээд гал болоод явнаа. Би чинь нутгийн адуу яръя гэхээр яах юм, хүн болгон адуугаа сайжруулчихсан. Тэгэхээр дутах юу байхав. Би Дарьгангаас ирсэнхавчиг хар үрээг авчраад азарга тавьж байлаа. Гэхдээ өөрөө Дарьганга руу яваагүй. Цэнхэрмандалын нөхөр цаашаа явж авчирсан юм. Бас Сүхбаатарын улсын Алдарт уяач Рагчаагийн Оёогийн адуунаас бөөсгөтэй үрээ авсан. Өөрийн хэрээрээ “тийчлээд” л яваа хүн дээ, би.
-Тэр онд сумын Алдарт уяач болсон юм бэ?
-Манай Богд сум анхны  Алдарт уяач цол өгөхөд 19 айраг, хоёр түрүүгээр туучихсан юм. Түүнээс хойш хичнээн ч адуу давхиулав даа. Энэ хугацаанд  залуу уяачдаа их дэмжиж ирлээ. Одоо би 45-тай. Залуусынхаа тодорхойлолтыг бичиж суудаг ажилтай болсон. 
-Та Хэнтийн Цэнхэрмандалаас хэдэн адуутай авчирсан  юм бэ?
-Эхний ээлжинд зургаа, дараагийн ээлжинд 10, тэгээд хоёр бух, хоёр хуцтай ирж байсан байх шүү. Би чинь сумын малын эмч хүн. Тэр утгаараа ганцхан адуу гэхгүй л дээ. Даанч  2000, 2001 оны зуднаар ихэнхи нь мал маань үрэгдээд дууссан. Би хоёр гүү, нэг байдастай л үлдсэн. Сүүлд Баянхонгорын төв дээр морин тэргэнд явсан гүүгээ таньж авч байлаа. Тэр их хүнд жилүүд байсан юм. 
-Таны өөрийн чинь нэртэй морьдоос хамгийн өндөр амжилт үзүүлсэн нь ямар морь юм?
-Шаазгай азаргаа Жинст сумын 80 жилээр түрүүлгээд планет-5 мотоцикль авч байлаа. Өөрөө хурдан байгаад зогсохгүй төлүүд нь сайн байсан. Үүнээс гадна Хэнтийн Цэнхэрмандалаас авчирсан хээр морио бүсийн наадамд долоогоор давхиулсан. Энд нэгэн түүх сонирхуулахад Францын хоёр жуулчин хар чихтэй том бор морьтой аялал хийгээд бараг бөөс хуурсандаа баригдаад бүүр ядарчихсан, морь нь улдчихсан улс манай суманд ирлээ. Би орос хэл мэдэх болохоор ярилцаад өнөө хоёрыг машинаар Баянхонгорын онгоцны буудал хүргэж өгсөн. Тэд буцахдаа Филикс нэртэй морио үлдээж, би өнөөхийг нь дараа жил суманд есөөр давхиулсан. Харин дараа жил нь бүх заслыг нь хийчихээд давхиулах гэсэн гүйчихсэн. Би төрсөн дүүтэйгээ Гарьдын хад хүртэл хойноос нь Планет-5 мотоцикльтой хөөлөө. Өнөө гүйгүүл морины түүхийг үнэхээр сануулсан шүү. Тэгээд гүйлгээд алдчихсан. Харин буцаж явах замдаа сайхан сухай ташуур таарахад  “бор морь маань надад хурдаа хайрлаж дээ” гэж бэлэгшээн авч байлаа.
-Бидний яриа энд хүрээд өндөрлөж байна. Урилгыг маань хүлээн авч ярилцсанд баярлалаа.

"Тод магнай" сэтгүүл. Баянхонгор аймгийн тусгай дугаар. 2016 он