Сумын Алдарт уяач Б.Давааням:Би бага насны адуу илүүтэй уяж хурдлуулсан хүн

Өвөрхангай аймгийн Уянга сумын Таацын II багийн харьяат, сумын Алдарт уяач Бат-Очирын Даваанямын ярилцлагыг хүргэж байна. 

-Та хэд дэх үеийн уяач вэ? 
-Манай аав, өвөө нар морь уяж байгаагүй ээ. Би багадаа хурдан морь унадаг байлаа. Аймаг, суманд олон ч удаа давхисан. Ингэж яваад л адуунд хорхойсох болж насанд хүрээд морь уяж эхэлсэн дээ. Алдарт уяач Пүрэвжав ахыгаа дагаж мөн ч их явсан даа. Түүний Хууринагч хээрийг унаж ганц нэг давхисан. Дараа нь Оюуны хүрэн гэж Таацад ганц алдартай морийг унадаг болсон. Бид Баянхонгор, Архангай гээд тэр бүр уяач явдаггүй газраар явдаг байсан.   
-Ямархан амжилттай уралдаанч байв даа?
-Дажгүй ээ. Тэрбиш гэж ахынхаа хээр морийг унаж суманд анх аман хүзүүдүүлж байлаа. Тэрнээс хойш Оюуны хүрнийг овоо хэдэн жил унасан. Улмаар мориноос хасагдаад Пүрэвжав ахыгаа дагаад уяж эхэлсэн түүхтэй. Би чинь анхны айргийг Пүүжээ ахтайгаа хамт Уянгын төв дээр очиж авч байлаа. Тэр үедээ 1994 онд өөрийнхөө унаган хар морийг уяж эхэлсэн. Эцэг нь болох хул азаргыг Архангайн Хашаатаас авчирч байлаа. Эх нь болохоор манай унаган зээрд гүү байгаа юм. 

-Эцэг хул азаргыг уяж байсан юм болов уу?
-Үгүй. Уягдаагүй хангал азарга авчирч тавьж байсан. Анхны төл нь гараад л даагандаа Чандагатайн Дөрвөлжиний хоёр сунгаанд аман хүзүүдээд, Уянга сумын байр наадамд гуравлаж, Хайрхандулааны сумын наадамд дөрөвлөсөн. Харин шүдлэн, хязааланд нь уяагүй. Соёолонд нь уяад Дөрвөлжиний наадамд нэг түрүүлгэсэн. Ойр зууртаа Тарагт, Баянхонгорын наадмуудаар ч их явсан даа. Одоо 10 гараад явчихлаа, зайлуул. Моринд орсон түүх нэг иймэрхүү эхэлдэг юм даа. Дараа нь манай Цэ гэж хүргэн бий. Тэрнийхээ хээр морийг аваад сум аймаггүй явсан. Надад наймтай морь ирээд ес ч орчихсон байх шүү. Баянхонгорын Эрдэнэцогтод хоёр аман хүзүүдүүлээд, Уянгад хэд хэд оруулсан. Бас Тарагт, Хайрхандулаан, Нарийнтээлээр давхиулж байсан. Овооны наадмуудаар бол зөндөө явсаан. Ер нь өнгөрсөн хугацаанд ихэвчлэн унаган адуугаа уясан байна. Гэхдээ зүүн тийш явж нэг азарган үрээ авчирч адууныхаа цусыг сэлбэсэн. Одоо тэрүүгээрээ наадаж байна. 
-Та даага голдуу сайн уялаа гэж байна. Тэр амжилтуудаасаа сонирхуулаач?
-Хээр морины төрсөн дүү зээрд даагыг уядаг байлаа.  Тэр бол даагандаа суманд гуравлаад, Дөрвөлжинд түрүүлээд, Хүүхдийн баяраар алтан медаль авчирсан. Нэг өдөр хоёр түрүүлээд, хоёр ч медаль авчирсан. Хүүхдийн баяраар түрүүлээд, бригад очиж хүүхдийн бэсрэг наадамд давхар уяагаар түрүүлчихсэн. Дараа нь би өнөөхөө суманд аваачиж аман хүзүүдүүлээд, Жаргалантын сургуулийн 60 жил ойгоор наймаар ирсэн. Үүний өмнө Баянхонгорын даншигт аваачиж мордуулж наймлуулчихаад харьж явахдаа сургуулийн ойд тавьсан юм. Тэрнээс хойш нэг их уяагүй.
-Өөр таны нэрийг гаргасан ямар хурдан хүлгүүд байна вэ?
-Тэрнээс хойш хээр зүсний голдуу байна. Одоо нэг хязаалан зээрд үрээ бий. Гэхдээ энэ жил уясангүй. Ноднин шүдлэн үрээ суманд нэг их шалиагүй, Дөрвөлжинд тавласан. Ноднин бас нэг шарга морь уяад хойш нь аваачаад Баянхонгорт жил дарааллан хоёр түрүүлгэсэн. Тодруулбал, Эрдэнэцогтын Шаргалжуут рашааны ойгоор соёолон, хавчигтаа тус тус түрүүлсэн юм. Шарга морийг Дундговийн Өндөршилээс авчирсан адуу л даа. Энэ азаргатайгаа хамт хоёр, гурван бөөсөгтэй үрээнүүд авчраад заримыг нь азарга тавьчихсан. Төлүүд нь гараад л байна. 

-Та сумын баяр наадмаас хэдэн айрагтай юм бэ?
-Арав гаруй айрагтай болж байгаа байх аа. Ноднин сумын Алдарт уяач болсон. 
-Таны оролцож байсан томоохон наадам гэвэл?
-Аймагт л хоёр, гурав очсон юм уу. Уржнан шарга хязаалан үрээгээ аваачиж давхиулаад 13 дээр ирсэн. Энэ хээрийг даага байхад нь зургадугаар сарын 1-нд аймагт давхиулж наймаар ирсэн. Өөр том наадамд яваагүй ээ. Ойр зууртаа л сумаар явдаг байлаа. Би ч бага насны адуу илүүтэй уяж хурдлуулсан хүн дээ. Нас нэмээд ирэхээр махыг нь дийлэхгүй юм.  
-Та нэгдэл нийгмийн үед ямар ажил эрхэлж байв?
-Хоньчин явлаа. 

-Та чинь Хууринагч хүлэг галын гишүүн үү?
-Тийм ээ. Санаа нийлсэн мундаг улс бий. Манайхан ийшээ тийшээ нүүцгээсэн. Би л энүүхэнд байгаа нь байх шүү. 
-Бидний яриа энд хүрээд өндөрлөж байна. Ярилцлагаа таны уяачийнхаа хувьд оролцсон хамгийн сайхан наадмын дурсамжаар дуусгах уу?
-Тэгье ээ. Сүүлд ноднин Шаргалжуутын наадамд шарга морио түрүүлгэснээс хойш наадсангүй. Тэр бас сайхан л байлаа. Гэхдээ би Уянгадаа ч олонтаа морь цоллуулсан хүн дээ.
-За бидний урилгыг хүлээж авч ярилцсанд баярлалаа. Морь уях төрийн хэрэгт нь амжилт хүсье. 

"Тод магнай" сэтгүүлийн Өвөрхангай аймгийн Уянга сумын тусгай дугаараас...